Odsetki za zwłokę w Niemczech: stawka, wzór i przykład

Od klienta biznesowego możesz żądać 10,52 procent odsetek rocznie od zaległej kwoty, od klienta prywatnego 6,52 procent. Wzór: kwota faktury × stawka ÷ 100 × dni zwłoki ÷ 365. Faktura na 4.800 euro zapłacona przez firmę 30 dni po terminie daje ci 41,50 euro. Nie musisz odsetek uzgadniać ani zapowiadać — roszczenie powstaje samo, gdy tylko klient popadnie w zwłokę. Zażądać musisz jednak sam; nikt nie zapłaci ich z własnej inicjatywy.

Obie stawki obowiązują co najmniej do 31 grudnia 2026 roku. Zależą od stopy bazowej Deutsche Bundesbank, która może się zmienić tylko 1 stycznia i 1 lipca.

Jeśli chcesz tylko kwotę, ten artykuł nie jest ci potrzebny: kalkulator odsetek za zwłokę zrobi to na podstawie czterech danych, także w kilku półroczach i z płatnościami częściowymi.

Ten artykuł dotyczy prawa niemieckiego, ma charakter ogólnoinformacyjny i nie zastępuje porady prawnej ani podatkowej.

Spis treści

1. Czy w ogóle muszę coś robić?
2. Ile mogę żądać?
3. Od którego dnia biegną odsetki?
4. Wzór krok po kroku
5. Tabela: odsetki na pierwszy rzut oka
6. Dodatkowe 40 euro
7. Czy do odsetek dolicza się VAT?
8. Gdzie wpisać kwotę odsetek?
9. Klient płaci tylko część: co zostaje spłacone najpierw?
10. Czy to się w ogóle opłaca?
11. Najczęstsze pytania

Czy w ogóle muszę coś robić?

Roszczenie powstaje bez twojego udziału, ale pieniądze bez twojego udziału nie przyjdą. Gdy tylko klient popadnie w zwłokę, jest ci winien odsetki — nawet jeśli ani faktura, ani twoje warunki handlowe, ani umowa nie mówią o tym ani słowa. Tak stanowi § 288 ust. 1 niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB): dług pieniężny podlega oprocentowaniu w okresie zwłoki.

Musisz jednak kwotę obliczyć i o nią wystąpić. Klient, który sam z siebie przelewa odsetki, to rzadkość.

Droga odwrotna jest zamknięta: wobec klientów biznesowych nikt nie może z góry wyłączyć umownie prawa do odsetek, taka klauzula jest nieważna (§ 288 ust. 6 BGB). Jeśli regularnie wysyłasz wezwania, program do fakturowania pilnuje terminów za ciebie.

Ile mogę żądać?

Stawka zależy wyłącznie od tego, kim jest twój klient — nie od wysokości faktury ani od tego, jak długo pozostaje niezapłacona.

Stopa bazowa wynosi 1,52 procent od 1 lipca 2026 roku. Deutsche Bundesbank ustala ją dwa razy w roku, 1 stycznia i 1 lipca. W poprzednim półroczu wynosiła 1,27 procent, więc stawki wynosiły 10,27 i 6,27 procent.

W tej tabeli kryją się dwie pułapki.

«Punkty procentowe» to nie «procent». Dziewięć punktów procentowych powyżej 1,52 procent to 10,52 procent, a nie 1,66 procent. Stopę bazową się dodaje, a nie mnoży.

Wyższa stawka dotyczy tylko wierzytelności między przedsiębiorcami. Gdy po którejkolwiek ze stron stoi konsument, obowiązuje niższa stawka 6,52 procent. Decyduje to, czy klient kupił prywatnie, czy na potrzeby firmy. Elektryk zamawiający piec do własnego domu jest klientem prywatnym. Ten sam elektryk zamawiający kabel na budowę jest klientem biznesowym.

Jeśli zwłoka przekracza datę graniczną, licz w dwóch odcinkach: dni do 31 grudnia według starej stawki, dni od 1 stycznia według nowej.

Od którego dnia biegną odsetki?

Liczy się od dnia następującego po początku zwłoki — a zwłoka zaczyna się później, niż większość sądzi. Sam termin płatności nie wystarczy.

Zwłoka powstaje w jednym z trzech przypadków:

1. Wysłałeś wezwanie. Klient jest w zwłoce od chwili doręczenia wezwania (§ 286 ust. 1 BGB). Jak wygląda takie wezwanie, opisuje pisanie wezwania do zapłaty.
2. Uzgodniliście konkretną datę. Jeśli na fakturze widnieje «płatne do 30 września 2026», klient jest w zwłoce od 1 października bez żadnego twojego działania (§ 286 ust. 2 pkt 1 BGB). Samo «płatne w ciągu 14 dni» nie wystarcza z pewnością; więcej w terminie płatności na fakturze.
3. Działa zasada 30 dni. Najpóźniej 30 dni po terminie wymagalności i doręczeniu faktury klient jest w zwłoce (§ 286 ust. 3 BGB).

Wobec klientów prywatnych zasada 30 dni ma warunek: działa tylko wtedy, gdy na fakturze wyraźnie o tym skutku poinformowałeś. Zdanie w rodzaju «W razie braku zapłaty popadną Państwo w zwłokę 30 dni po otrzymaniu tej faktury» powinno więc znaleźć się na każdej fakturze dla osób prywatnych. Bez niego trzeba wysłać wezwanie.

Dnia, w którym zwłoka się zaczyna, nie liczy się. Wynika to z § 187 ust. 1 BGB: jeśli termin zaczyna bieg od zdarzenia, ten dzień się nie liczy. Jeśli zwłoka zaczyna się 1 października, twoim pierwszym dniem odsetkowym jest 2 października. Odsetki biegną do dnia, w którym pieniądze do ciebie wpłyną.

Wzór krok po kroku

Cztery liczby, jedna linijka obliczeń:

Odsetki = kwota faktury × stawka ÷ 100 × dni zwłoki ÷ 365

Przykład. Wystawiłeś firmie budowlanej fakturę na 4.800 euro, płatną do 31 sierpnia 2026. Zwłoka zaczyna się 1 września; zapłacono 1 października.

Jeśli wolisz stawkę dzienną: 4.800 euro jako wierzytelność firmowa daje 1,38 euro dziennie. Tę liczbę możesz podać przez telefon; często działa lepiej niż procent.

Uwaga o dokładności. Ustawa podaje stawkę roczną i nie mówi, jak dzielić rok na dni. Przyjęło się liczyć rzeczywistymi dniami kalendarzowymi, czyli 365, a w roku przestępnym 366. Niektórzy liczą handlowo po 360 dni, co daje nieco wyższą kwotę: 5.000 euro przez 60 dni to 86,47 euro przy 365 dniach i 87,67 euro przy 360. Różnica to nieco ponad jeden procent. Kto szuka sporu, znajdzie tu powód; przy metodzie 365 dni jesteś po bezpiecznej stronie.

Tabela: odsetki na pierwszy rzut oka

Jeśli chcesz tylko wiedzieć, czy warto, znajdź swoją kwotę w wierszu, a czas zwłoki w kolumnie. Wszystkie wartości w euro, liczone według stawek obowiązujących od 1 lipca 2026 i 365 dni.

Klienci biznesowi, 10,52 procent:

Klienci prywatni, 6,52 procent:

Jeśli twoja kwota leży między wierszami, przelicz proporcjonalnie. 3.000 euro przez 30 dni to 1,2 razy wiersz 2.500 euro, czyli około 25,94 euro. Dokładniej policzy kalkulator odsetek za zwłokę — tam wpiszesz własne kwoty i daty.

Dodatkowe 40 euro

Przy kliencie biznesowym do odsetek dochodzi 40 euro, bez konieczności wykazywania czegokolwiek. Przy klientach prywatnych ta kwota nie przysługuje.

Podstawą jest § 288 ust. 5 BGB. Ryczałt należy ci się raz za każdą opóźnioną płatność, a więc także za każdą opóźnioną ratę. Przy fakturze na 1.000 euro zapłaconej przez firmę 30 dni po terminie daje to 48,65 euro po twojej stronie: 8,65 euro odsetek i 40 euro ryczałtu.

Haczyk kryje się w ostatnim zdaniu przepisu: 40 euro zalicza się na poczet odszkodowania obejmującego koszty dochodzenia roszczenia. Jeśli później zaangażujesz prawnika i zażądasz zwrotu jego kosztów, 40 euro zostanie odjęte. Nie dostajesz ich więc obok honorarium, lecz jako jego pierwszą część.

Czy do odsetek dolicza się VAT?

Nie. Do odsetek za zwłokę i do ryczałtu 40 euro nie dolicza się VAT, nawet jeśli pierwotna faktura go zawierała.

Powód: odsetki nie są wynagrodzeniem za świadczenie, lecz odszkodowaniem. Niemiecka administracja skarbowa mówi to wprost w rozporządzeniu wykonawczym do VAT (Umsatzsteuer-Anwendungserlass), punkt 1.3 ust. 6: odsetki za zwłokę, odsetki od wymagalności i odsetki procesowe traktuje się jako odszkodowanie. Gdzie nie ma świadczenia, nie ma wynagrodzenia, a więc i VAT.

Dla ciebie oznacza to trzy rzeczy: kwota odsetek jest bez podatku, nie wchodzi jako obrót do niemieckiej deklaracji VAT i nie zmienia nic w VAT pierwotnej faktury. Ta pozostaje bez zmian, nawet jeśli klient zapłaci później. Jak działa niemiecka deklaracja okresowa, opisuje deklaracja VAT: terminy i progi.

Jako mały przedsiębiorca według § 19 niemieckiej ustawy o VAT nic się dla ciebie nie zmienia — i tak nie wykazujesz VAT, a twój status nie wpływa na kwalifikację jako odszkodowania.

Gdzie wpisać kwotę odsetek?

Najprościej jako osobną pozycję w wezwaniu, a nie jako nową fakturę. Faktura byłaby złym dokumentem, bo rozlicza się nią świadczenie — a odsetki właśnie nim nie są.

Pozycja może wyglądać tak:

Zaległa kwota faktury (faktura 2026-0147 z 12.08.2026)          4.800,00 euro
Odsetki za zwłokę 10,52 % za 30 dni (2.09 – 1.10.2026)             41,50 euro
Ryczałt według § 288 ust. 5 BGB                                    40,00 euro
Razem                                                           4.881,50 euro

Podaj okres i stawkę. Dwa powody: klient może sprawdzić liczbę i rzadziej pyta, a w razie sporu od razu wiadomo, czego kwota dotyczy.

Jeśli klient zapłaci dopiero tygodnie po wezwaniu, w międzyczasie narastają kolejne odsetki. Możesz ich dochodzić. W praktyce rzadko się to opłaca i wielu po cichu rezygnuje z ostatnich dni.

Klient płaci tylko część: co zostaje spłacone najpierw?

Jeśli klient przeleje mniej niż całość, najpierw schodzą koszty i odsetki; reszta idzie na samą fakturę. Należność główna pozostaje więc niezapłacona dłużej, niż klient sądzi, a odsetki biegną od niej dalej.

Tak stanowi § 367 ust. 1 BGB: jeżeli dłużnik obok świadczenia głównego winien jest odsetki i koszty, świadczenie niewystarczające na spłatę całego długu zalicza się najpierw na koszty, następnie na odsetki, a na końcu na świadczenie główne.

Przykład. Żądasz 4.800 euro plus 41,50 euro odsetek plus 40 euro ryczałtu, razem 4.881,50 euro. Klient przelewa 4.800 euro z dopiskiem «faktura opłacona». Najpierw zalicza się 40 euro, potem 41,50 euro odsetek. Na należność główną trafia tylko 4.718,50 euro — pozostaje 81,50 euro, i od tego dalej biegną odsetki.

Klient może wskazać inną kolejność. Wtedy możesz odmówić przyjęcia zapłaty (§ 367 ust. 2 BGB). W praktyce bierze się pieniądze i wskazuje pozostałą kwotę.

Liczenie tego ręcznie jest uciążliwe. W kalkulatorze odsetek za zwłokę wpisujesz każdą płatność częściową z datą, a on rozdziela je w ustawowej kolejności.

Czy to się w ogóle opłaca?

Poniżej 1.000 euro same odsetki niewiele znaczą, za to ryczałt 40 euro owszem. To robi różnicę.

Weź zaległą fakturę na 800 euro dla klienta biznesowego, 30 dni po terminie: 6,92 euro odsetek. Za to nikt nie pisze chętnie wezwania. Z ryczałtem to 46,92 euro, a to pokrywa twój nakład pracy.

U klientów prywatnych ryczałt odpada. Tam odsetki pokrywają nakład dopiero od około 2.500 euro i dwóch miesięcy zwłoki.

Najczęstsza obawa jest inna: utrata klienta. Tego nie da się wyliczyć, ale da się umiejscowić. Klient, który płaci na czas, nigdy nie zobaczy pozycji z odsetkami. Dotyczy to więc tylko tych, którzy i tak traktują cię jak kredytodawcę. Masz też wybór, jak to zrobić: możesz wskazać kwotę odsetek i w tym samym piśmie zaproponować rezygnację z nich przy zapłacie w ciągu tygodnia. Liczba jest wtedy na stole, a ty nie musisz jej ściągać.

Efekt tkwi mniej w pieniądzach niż w sygnale. Klient, który widzi na wezwaniu pozycję z odsetkami, rozumie, że liczysz. Jeśli klient przestaje w ogóle reagować, żadna pozycja z odsetkami nie pomoże; dalszą drogę opisuje klient nie płaci: co robić. Jeśli klient nie może zapłacić, umowa o spłacie ratalnej jest często warta więcej niż roszczenie odsetkowe, którego nikt nie reguluje.

W Easy Invoice widzisz zaległe pozycje na jednym ekranie, a poziomy wezwań i terminy biegną same. Wypróbuj bezpłatnie.

Najczęstsze pytania

Ile wynosi niemiecka stopa bazowa w 2026 roku?

Od 1 stycznia do 30 czerwca 2026 wynosiła 1,27 procent; od 1 lipca 2026 wynosi 1,52 procent. Deutsche Bundesbank publikuje tę wartość i zmienia ją tylko 1 stycznia i 1 lipca. Najbliższa możliwa zmiana to 1 stycznia 2027.

Czy mogę uzgodnić wyższą stawkę odsetek?

Tak, z klientem możesz uzgodnić więcej; § 288 ust. 1 BGB to dolna, a nie górna granica. W warunkach handlowych wobec konsumentów takie klauzule są jednak ściśle ograniczone. Bez uzgodnienia pozostaje 10,52 albo 6,52 procent.

Na jakie konto księgować odsetki za zwłokę?

Otrzymane odsetki są przychodem, ale nie obrotem. Ujmuje się je jako pozostałe przychody odsetkowe, oddzielnie od kwoty faktury. Które konto przewiduje twój plan kont, ustal z biurem rachunkowym; numery różnią się w zależności od planu.

Czy klient może odmówić zapłaty odsetek?

Odmówić może zawsze, ale racji nie ma. Jeśli zapłaci tylko należność główną, roszczenie odsetkowe pozostaje otwarte i możesz go dalej dochodzić. Częstszy jest inny spór: klient kwestionuje, że w ogóle był w zwłoce. Dlatego warto móc wykazać doręczenie faktury i wezwania.

Czy jest do tego kalkulator?

Tak: kalkulator odsetek za zwłokę. Wpisujesz kwotę, rodzaj klienta i dwie daty, a otrzymujesz odsetki, stawkę dzienną i gotowy tekst do wezwania. Liczy też na przełomie 1 stycznia i 1 lipca według stawek obowiązujących w każdym okresie i rozdziela płatności częściowe zgodnie z § 367 BGB.

Wysłałem już wezwanie bez wzmianki o odsetkach. Czy mogę ich jeszcze żądać?

Tak. Roszczenie powstaje wraz ze zwłoką, a nie wraz ze wzmianką w wezwaniu. Możesz je podnieść w kolejnym wezwaniu albo w osobnym piśmie, wstecz od pierwszego dnia zwłoki. Nie powinieneś tylko zrzekać się ich wyraźnie — «rezygnuję z odsetek» wiąże.

Jak długo mogę jeszcze żądać odsetek?

Tak długo, jak długo sama faktura jest wykonalna. Odsetki są świadczeniem ubocznym i przedawniają się razem z roszczeniem głównym (§ 217 BGB), nawet gdyby dla nich samych obowiązywał inny termin. Dla zwykłych faktur obowiązuje termin trzech lat (§ 195 BGB), liczony od końca roku, w którym roszczenie powstało. Jeśli faktura się przedawniła, odsetki również.

Mój klient jest za granicą. Czy to też obowiązuje?

Nie automatycznie. Stawki z § 288 BGB to prawo niemieckie. W UE dyrektywa o zwalczaniu opóźnień w płatnościach ustala wymogi minimalne, ale każdy kraj wdraża ją inaczej. Które prawo stosuje się do twojej umowy, zależy od ustaleń i prawa prywatnego międzynarodowego. Przy większych roszczeniach transgranicznych to pytanie do prawnika.

Czy odsetki należą się także od faktury zaliczkowej?

Tak. Roszczenie zaliczkowe jest roszczeniem jak każde inne, a § 288 ust. 5 BGB przyznaje ryczałt 40 euro wyraźnie także przy opóźnionych zaliczkach. Czym jest faktura zaliczkowa, wyjaśnia wystawianie faktury zaliczkowej.

Źródła

• § 288 BGB – Odsetki za zwłokę i pozostała szkoda — 5 punktów procentowych (ust. 1), 9 punktów bez udziału konsumenta (ust. 2), ryczałt 40 euro (ust. 5), nieważność wyłączeń (ust. 6)
• § 286 BGB – Zwłoka dłużnika — zwłoka przez wezwanie (ust. 1), data kalendarzowa (ust. 2), zasada 30 dni i obowiązek pouczenia konsumentów (ust. 3)
• § 187 BGB – Początek biegu terminu — dnia zdarzenia nie liczy się
• § 247 BGB – Stopa bazowa — zmiana 1 stycznia i 1 lipca
• § 367 BGB – Zaliczanie na odsetki i koszty — płatności częściowe pokrywają najpierw koszty, potem odsetki, na końcu należność główną
• § 217 BGB – Przedawnienie świadczeń ubocznych i § 195 BGB – Ogólny termin przedawnienia — odsetki przedawniają się z roszczeniem głównym, termin ogólny trzy lata
• Stopa bazowa według § 247 BGB – Deutsche Bundesbank — 1,52 procent od 1 lipca 2026, 1,27 procent od 1 stycznia 2026
• Rozporządzenie wykonawcze do VAT, wersja ujednolicona – niemieckie Federalne Ministerstwo Finansów — punkt 1.3 ust. 6: odsetki za zwłokę, od wymagalności i procesowe traktuje się jako odszkodowanie