Aanbetalingsfactuur en vooruitbetaling in Duitsland: modellen, verplichte gegevens en btw

Geld vóór de prestatie krijgt u alleen als u het vooraf afspreekt. Een Duitse wet die u vooruitbetaling toekent, bestaat niet. Is het afgesproken, dan schrijft u een gewone factuur met alle verplichte gegevens – de modellen staan verderop. Het dure deel komt daarna: de Duitse btw ontstaat op het moment dat het geld op uw rekening staat, terwijl u nog niets hebt geleverd (§ 13 lid 1 nr. 1 letter a zin 4 UStG). En trekt u de aanbetaling later niet zichtbaar af in de eindfactuur, dan bent u de belasting twee keer verschuldigd.

Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen juridisch of fiscaal advies. Twijfelt u over uw eigen situatie, vraag dan uw belastingadviseur of een advocaat.

Inhoud

1. Mag ik überhaupt vooraf geld vragen?
2. Vooruitbetaling of aanbetaling: het verschil
3. Modellen voor aanbetalings- en vooruitbetalingsfactuur
4. Deze gegevens zijn verplicht
5. De btw wacht niet op de levering
6. De eindfactuur: hier ontstaat de dubbele belasting
7. Wat geldt voor de kleineondernemersregeling
8. Hoe hoog mag de aanbetaling zijn?
9. Vooruitbetaling in uw algemene voorwaarden
10. De opdracht klapt: geld terug, factuur corrigeren
11. Formuleringen voor offerte en factuur
12. Veelgestelde vragen

Mag ik überhaupt vooraf geld vragen?

Ja, als u het met de klant afspreekt. Nee, als u het gewoon op de factuur zet.

Dat verschil weegt zwaarder dan het klinkt. In de regel gaat het Duitse recht ervan uit dat u eerst presteert en de klant daarna betaalt. Bij de aannemingsovereenkomst staat dat in § 632a BGB: u kunt een deelbetaling vragen "ter hoogte van de waarde van de door hem verrichte en volgens de overeenkomst verschuldigde prestaties". Het sleutelwoord is verricht. De wettelijke aanspraak dekt alleen wat u al hebt gedaan – niet wat u nog van plan bent.

Geld vóór de prestatie is dus geen recht dat u hebt, maar een afspraak die u maakt. En omdat het een afspraak is, hoort ze daar waar de klant nog nee kan zeggen: in de offerte, in de opdrachtbevestiging, in het contract. Niet op de factuur die daarna komt.

De meest voorkomende fout in de praktijk: een offerte die niets over betaling zegt, de opdracht wordt verstrekt, en dan komt de factuur met "50 % aanbetaling vóór aanvang van de werkzaamheden". De klant hoeft daar niet op in te gaan. U hebt de aanbetaling nooit afgesproken, dus u bent de prestatie verschuldigd en hij het geld pas daarna.

Vooruitbetaling of aanbetaling: het verschil

Beide betekenen geld vóór de prestatie. Het verschil zit in het bedrag en in wat erna nog komt.

Voor de btw behandelt de wet beide gelijk. § 13 lid 1 nr. 1 letter a zin 4 UStG spreekt van de "vergoeding of een deel van de vergoeding" die wordt geïnd voordat de prestatie is verricht. Of dat 100 procent of 30 procent is, maakt niet uit.

In de praktijk verschillen ze toch: bij vooruitbetaling bent u na levering klaar. Bij een aanbetaling volgt een eindfactuur, en juist daar gebeurt de duurste fout van dit onderwerp – zie De eindfactuur.

Niet hetzelfde is de termijnfactuur. Die factureert wat u bij een lopende opdracht al hebt geleverd, stap voor stap. Aanbetaling en vooruitbetaling komen daarentegen voordat er überhaupt iets is gebeurd. Hoe lopende deelfacturering werkt, staat in Termijnfactuur schrijven, en het onderscheid tussen de drie soorten in Termijn-, deel- en eindfactuur. Weer iets anders is de proformafactuur: die rekent helemaal niets af, maar informeert de douane of de klant vooraf.

Modellen voor aanbetalings- en vooruitbetalingsfactuur

Twee modellen om te kopiëren. De bedragen zijn voorbeelden, de structuur is waar het om gaat.

Model aanbetalingsfactuur

Aanbetalingsfactuur nr. 2026-0184
Factuurdatum: 15 september 2026

Voor de opdracht van 8 september 2026: plaatsing van een keuken, ordernummer A-2026-31.
Verwachte prestatieperiode: oktober 2026.

Afgesproken aanbetaling, 30 % van het ordertotaal van EUR 12.000,00 netto:

| Post | Netto | Btw 19 % | Bruto |
| --- | --- | --- | --- |
| Aanbetaling op order A-2026-31 | EUR 3.600,00 | EUR 684,00 | EUR 4.284,00 |

Te betalen vóór 25 september 2026 zonder aftrek.
Met de plaatsing beginnen wij na ontvangst van de aanbetaling.
Voor het restbedrag ontvangt u na afronding een eindfactuur waarin deze aanbetaling wordt afgetrokken.

Model vooruitbetalingsfactuur

Factuur nr. 2026-0185 – betaling vóór verzending
Factuurdatum: 15 september 2026

Voor uw bestelling van 14 september 2026.
Verwachte levermaand: september 2026.

| Post | Aantal | Netto | Btw 19 % | Bruto |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Artikel 4411, maatwerk | 1 | EUR 890,00 | EUR 169,10 | EUR 1.059,10 |

Te betalen vóór 22 september 2026 zonder aftrek.
Verzending volgt na ontvangst van het bedrag.

Hetzelfde model past bij wie zoekt op "voorbeeld", "sjabloon" of "format" van een aanbetalingsfactuur: het is in alle gevallen hetzelfde document. Alleen de aanleiding verschilt.

Een woord over de benaming: de wet schrijft geen titel voor. "Aanbetalingsfactuur", "vooruitbetalingsfactuur" of simpelweg "factuur" zijn alle toegestaan. Belangrijk is dat uit het document blijkt dat de prestatie nog niet is verricht. Anders valt later moeilijk uit te leggen waarom er voor één opdracht twee facturen bestaan.

Deze gegevens zijn verplicht

De aanbetalingsfactuur is geen uitgeklede factuur. § 14 lid 5 zin 1 UStG bepaalt dat bij vergoedingen die vóór de prestatie worden geïnd "de leden 1 tot en met 4 van overeenkomstige toepassing" zijn. Daarmee gelden dezelfde verplichte gegevens als bij elke andere factuur op grond van § 14 lid 4 UStG.

Twee punten geven in de praktijk gedoe:

Het tijdstip van de prestatie. Dat kent u nog niet, de prestatie moet nog komen. Het volstaat het verwachte tijdstip of de kalendermaand te vermelden. Laat u het veld leeg, dan ontbreekt een verplicht gegeven.

De omschrijving van de prestatie. Die moet concreet genoeg zijn om duidelijk te maken waarvoor wordt betaald. "Aanbetaling" alleen volstaat niet. "Aanbetaling op order A-2026-31, plaatsing van een keuken" wel. Dit is geen formaliteit: pas als vaststaat wat wordt geleverd, is het juiste tarief te bepalen.

De volledige lijst verplichte gegevens staat in Een factuur schrijven. Voor de doorlopende nummering geldt niets bijzonders: de aanbetalingsfactuur krijgt een nummer uit uw gewone reeks, zie Factuurnummers toekennen.

De btw wacht niet op de levering

Dit is het punt waarop aanbetalingen zich van al het andere onderscheiden, en de reden dat veel zelfstandigen er één keer op stuklopen.

Normaal ontstaat de Duitse btw wanneer u hebt geleverd of gepresteerd. Bij geld vóór de prestatie geldt een bijzondere regel: op grond van § 13 lid 1 nr. 1 letter a zin 4 UStG ontstaat de belasting "aan het einde van het aangiftetijdvak waarin de vergoeding of de deelvergoeding is geïnd".

Geïnd betekent: het geld staat op uw rekening. Niet: u hebt de factuur geschreven.

Een voorbeeld. Op 25 september ontvangt u een aanbetaling van EUR 4.284,00 bruto. De keuken wordt in november geplaatst. In de aangifte over september geeft u toch al EUR 684,00 btw aan en draagt die af. De opdracht is op dat moment nog niet eens begonnen.

Dit geldt ongeacht of u belast wordt over overeengekomen of over ontvangen vergoedingen. Wie het kasstelsel van § 20 UStG gebruikt, heeft toch al de geldontvangst als trigger. Wie op factuurbasis werkt, wordt door zin 4 naar de geldontvangst gehaald. In beide gevallen is het geld bij de fiscus voordat het werk is gedaan.

Wat daaruit volgt, heel praktisch: zet de btw uit de aanbetaling opzij zodra ze binnenkomt. Wie EUR 4.284,00 als budget voor materiaal en loon inplant, heeft daarvan al EUR 684,00 uitgegeven zonder het te merken. De aangiftetermijnen staan in Btw-aangifte: termijnen en grenzen.

De eindfactuur: hier ontstaat de dubbele belasting

De keuken staat, u schrijft de eindfactuur over het volledige ordertotaal en vermeldt daarop de btw. Klaar? Nee – u bent de belasting uit de aanbetaling nu een tweede keer verschuldigd.

§ 14 lid 5 zin 2 UStG verlangt dat in de eindfactuur "de vóór het verrichten van de levering of andere prestatie geïnde deelvergoedingen en de daarop betrekking hebbende belastingbedragen worden afgetrokken". Beide. Niet alleen het nettobedrag, maar ook de belasting, en allebei zichtbaar.

Staat in de eindfactuur de volle belasting over het volle bedrag, dan hebt u meer belasting vermeld dan u verschuldigd bent. Dat meerdere bent u dan verschuldigd op grond van § 14c lid 1 UStG – bovenop wat u in september al hebt afgedragen.

Zo ziet de aftrek er goed uit:

Het alternatief: u stelt de eindfactuur meteen alleen over het restbedrag op en verwijst naar de aanbetalingsfactuur. Ook dat is toegestaan. Wat niet kan, is het volle bedrag met volle belasting zonder enige vermelding van de aanbetaling.

Bij zuivere vooruitbetaling vervalt het probleem. U hebt het volle bedrag één keer gefactureerd, een tweede factuur is er niet. Precies daarom zoeken veel mensen op "vooruitbetaling zonder eindfactuur": dat is geen bijzonder geval, dat is het normale geval bij vooruitbetaling.

Wat geldt voor de kleineondernemersregeling

Wie de kleineondernemersregeling van § 19 UStG toepast, vermeldt geen btw. Dat geldt op de aanbetalingsfactuur net zo goed als op elke andere. Daarmee vervallen de twee valkuilen uit de vorige twee paragrafen: geen belasting bij ontvangst, geen dubbele belasting in de eindfactuur.

Twee dingen blijven wel van belang:

De aanbetaling telt mee voor de omzetgrens. Ze is omzet zodra ze binnenkomt, ook als de prestatie pas volgend jaar volgt. Wie net onder de grens zit en in december een grote aanbetaling aanneemt, kan zichzelf eroverheen brengen. De grenzen en hun werking staan in De kleineondernemersregeling.

De vermelding hoort op de factuur. Op de aanbetalingsfactuur staat dezelfde zin als altijd: dat op grond van § 19 UStG geen btw wordt berekend. Formuleringen daarvoor staan in Factuur zonder btw.

Hoe hoog mag de aanbetaling zijn?

Een algemene wettelijke bovengrens bestaat niet. Wat u mag afspreken, hangt af van hoe u het afspreekt en met wie.

In een individueel uitonderhandeld contract bent u vrij. 30 procent, 50 procent of het volle bedrag: als beide partijen instemmen, geldt het.

Bij de consumentenbouwovereenkomst stelt de wet een grens. Op grond van § 650m lid 1 BGB mogen deelbetalingen samen niet meer dan 90 procent van de overeengekomen totale vergoeding bedragen. § 650m lid 2 BGB voegt daaraan toe dat bij de eerste deelbetaling aan de consument "een zekerheid voor de tijdige oplevering van het werk zonder wezenlijke gebreken ter hoogte van 5 procent van de overeengekomen totale vergoeding" moet worden gesteld. Deze bepalingen gelden voor overeenkomsten met een consument over de bouw van een nieuw gebouw of over ingrijpende verbouwingen. Of uw opdracht daaronder valt, hangt af van het geval – bij grotere bouwwerkzaamheden voor particulieren loont het een advocaat te vragen.

In uw algemene voorwaarden wordt het lastig, ongeacht het bedrag. Zie de volgende paragraaf.

Buiten het recht beslist de branche. Bij maatwerk en materiaal dat u moet inkopen, is 30 tot 50 procent gebruikelijk. Bij standaardgoederen aan vaste klanten leest zelfs een aanbetaling al als motie van wantrouwen. De zin die beide oplost: de aanbetaling dekt uw risico van eerst presteren, niet uw winst.

Vooruitbetaling in uw algemene voorwaarden

Een beding in uw algemene voorwaarden dat de klant verplicht vóór de prestatie te betalen, wordt getoetst aan § 307 BGB. En daar komt het in de knel, omdat de wet van de omgekeerde volgorde uitgaat.

Het Duitse Bundesgerichtshof verklaarde op 7 maart 2013 het beding van een keukenleverancier nietig, volgens welk de koopprijs "uiterlijk bij aflevering zonder aftrek" moest worden betaald (BGH, arrest van 07-03-2013 – VII ZR 162/12). Reden: het beding verplicht de klant eerst te presteren zonder dat hij de tegenprestatie kan controleren.

Belangrijk is te zien wat dit niet betekent. Vooruitbetaling aanbieden als een van meerdere betaalwijzen waaruit de klant kiest, is iets anders dan een beding dat hem voorafgaande prestatie oplegt. En in een individueel uitonderhandeld contract geldt sowieso wat beide partijen zijn overeengekomen.

Waar de grens precies ligt, hangt af van de formulering en het bedrijfsmodel. Dat is advocatenwerk, geen onderwerp voor een gids: wilt u vooruitbetaling vast in uw voorwaarden zetten, laat het beding dan toetsen voordat de eerste sommatie komt. Voor de afspraak in het concrete geval – offerte, opdrachtbevestiging, getekend contract – hebt u dat niet nodig.

De opdracht klapt: geld terug, factuur corrigeren

De klant haakt af, u betaalt de aanbetaling terug. Commercieel is de zaak daarmee rond, fiscaal nog niet.

U hebt de btw over de aanbetaling al afgedragen. Terughalen kan via § 17 lid 2 nr. 2 UStG: de correctieregel geldt van overeenkomstige toepassing wanneer "voor een overeengekomen levering of andere prestatie een vergoeding is betaald, maar de levering of andere prestatie niet is verricht". De correctie hoort in het aangiftetijdvak waarin u het geld hebt terugbetaald – niet met terugwerkende kracht in het tijdvak waarin het binnenkwam.

Daar hoort een correctie van de aanbetalingsfactuur bij. Hoe dat formeel gaat, staat in Een factuur corrigeren.

Mag u het geld houden, bijvoorbeeld als afgesproken annuleringsvergoeding, dan ligt het anders. Dan moet worden uitgezocht of het ingehouden bedrag echte schadevergoeding is of vergoeding voor een prestatie – daarvan hangt af of er btw over verschuldigd is. Dat onderscheid wordt per geval beslist en gaat regelmatig mis wanneer men het zelf maakt. Vraag hier uw belastingadviseur.

Een bijzonder geval: de herroeping bij verkoop op afstand. Bestelt een consument online en betaalt hij vooruit, dan heeft hij doorgaans veertien dagen bedenktijd. Herroept hij, dan moet u het volledige bedrag inclusief de standaard leveringskosten terugbetalen. Vooruitbetaling beschermt u dus tegen wanbetaling, niet tegen herroeping.

Formuleringen voor offerte en factuur

Vier zinnen die u kunt overnemen. De beslissende hoort in de offerte, niet op de factuur.

In de offerte of opdrachtbevestiging:

Betalingsvoorwaarden: 30 % van het ordertotaal is verschuldigd vóór aanvang van de werkzaamheden, het restbedrag na oplevering binnen 14 dagen zonder aftrek.

Voor volledige vooruitbetaling:

Betalingsvoorwaarde: betaling vóór verzending. Wij verzenden na ontvangst van het factuurbedrag.

Op de aanbetalingsfactuur:

Deze factuur betreft een afgesproken aanbetaling. De prestatie is nog niet verricht. Voor het restbedrag ontvangt u na afronding een eindfactuur waarin deze aanbetaling wordt afgetrokken.

Op de eindfactuur:

Minus aanbetalingsfactuur nr. 2026-0184 van 15-09-2026: EUR 3.600,00 netto, EUR 684,00 btw.

Een opmerking over woordkeuze: "vooruitbetaling" en "vooruitbetaling vooraf" duiden hetzelfde aan en zijn beide gangbaar. Blijf binnen één document bij één woord, anders ontstaat de indruk dat het om verschillende dingen gaat.

Wilt u betalingsvoorwaarden niet bij elke factuur opnieuw intypen, sla ze dan één keer op in uw facturatieprogramma; de vervaldatum staat daarna als concrete datum op het document, in plaats van als formulering die de klant zelf moet uitrekenen.

Veelgestelde vragen

Mag ik vooruitbetaling eisen als de offerte er niets over zegt?

Nee. Zonder afspraak geldt de wettelijke volgorde: u presteert, daarna betaalt de klant. U kunt hem achteraf vragen of hij aanbetaalt, maar eisen kunt u het niet.

Moet ik voor de aanbetaling een factuur schrijven?

Voor de btw-aftrek van uw zakelijke klant wel. Hij mag de belasting uit de aanbetaling op grond van § 15 lid 1 zin 1 nr. 1 UStG pas aftrekken "wanneer de factuur beschikbaar is en de betaling is verricht". Zonder factuur ontbreekt de helft van de voorwaarde. U daarentegen moet de btw afdragen ongeacht of u een factuur hebt geschreven – ze wordt door de geldontvangst uitgelokt.

Vanaf wanneer mag ik de aanbetaling aanmanen?

Zodra de afgesproken datum is verstreken, geldt voor de aanbetaling hetzelfde als voor elke andere vordering. De termijnen en de gang van zaken staan in Betalingstermijn op de factuur en Een aanmaning schrijven. De eenvoudigste weg is meestal niet aan het werk te beginnen – uw drukmiddel is de prestatie die nog openstaat.

Hoe boek ik een ontvangen aanbetaling?

Ontvangen aanbetalingen lopen niet via de gewone opbrengstrekening, maar via een aparte rekening voor ontvangen vooruitbetalingen; de btw daarover wordt afzonderlijk vastgelegd. Welk rekeningnummer dat in uw rekeningschema is en hoe de afwikkeling bij de eindfactuur wordt geboekt, bespreekt u met uw belastingadviseur. Cijfers gokken kost hier later meer tijd dan de vraag waard is.

Telt de aanbetaling bij een kasstelsel in het jaar van ontvangst?

Bij de eenvoudige winstberekening geldt het ontvangst-en-uitgaafbeginsel van § 11 EStG: wat op de rekening staat, telt. Een aanbetaling die in december binnenkomt, hoort dus bij het oude jaar, ook al wordt de prestatie in het nieuwe verricht. Hoe die berekening in het geheel werkt, staat in Zelf de winstberekening maken.

Kan ik vooruitbetaling vragen en toch korting voor snelle betaling geven?

Technisch ja, economisch zelden zinvol. Betalingskorting is de prijs voor vroeg betalen – bij vooruitbetaling betaalt de klant toch al eerst. Wat die korting werkelijk kost, rekent Betalingskorting op de factuur voor.

Wie regelmatig met aanbetalingen werkt, heeft vooral overzicht nodig van welke bedragen tegenover een eindfactuur nog openstaan. Probeer Easy Invoice gratis – betalingsvoorwaarden liggen daar als sjabloon klaar en de openstaande posten verschijnen op de door u gekozen datum.

Bronnen

• § 13 UStG – Ontstaan van de belasting
• § 14 UStG – Uitreiken van facturen
• § 14c UStG – Onjuiste of onbevoegde vermelding van belasting
• § 15 UStG – Aftrek van voorbelasting
• § 17 UStG – Wijziging van de maatstaf van heffing
• § 19 UStG – Belastingheffing van kleine ondernemers
• § 20 UStG – Berekening van de belasting over ontvangen vergoedingen
• § 632a BGB – Deelbetalingen
• § 650m BGB – Deelbetalingen en zekerheid voor de vergoedingsaanspraak
• § 307 BGB – Inhoudstoetsing van algemene voorwaarden
• § 11 EStG – Ontvangsten en uitgaven
• § 355 BGB – Herroepingsrecht bij consumentenovereenkomsten
• BGH, arrest van 07-03-2013 – VII ZR 162/12